Συμφωνία Τραμπ - Ιράν: Οι έντονες ισραηλινές αντιδράσεις και τα 3 «κενά» που φέρνουν ανατροπή στη Μέση Ανατολή

 Σε θολά νερά κινείται η Μέση Ανατολή, καθώς οι συνεχείς ανακοινώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για επικείμενη επίσημη συμφωνία με την Τεχεράνη φέρνουν στην επιφάνεια ένα βαθύ στρατηγικό χάσμα ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Παρά το γεγονός ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος επιχειρεί να παρουσιάσει τη διευθέτηση ως προσωπικό του θρίαμβο που βάζει τέλος στον πόλεμο, η σιωπή του Ιράν και οι διαρροές από το Πακιστάν μαρτυρούν πως το διπλωματικό παρασκήνιο είναι εξαιρετικά περίπλοκο.

Το μνημόνιο κατανόησης που βρίσκεται στα σκαριά προβλέπει άμεση αποκλιμάκωση, με κυριότερο βήμα το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια. Ωστόσο, η επιστροφή σε καθεστώς πρότερης κατάστασης (status ante), αν και αποτελεί επικοινωνιακή νίκη για τον Λευκό Οίκο, αντιμετωπίζεται με έντονη δυσφορία και καχυποψία από την ισραηλινή κυβέρνηση, η οποία βλέπει τον εαυτό της αποκλεισμένο από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

«Κακή συμφωνία»: Η καθολική αντίδραση του ισραηλινού πολιτικού συστήματος

Το κλίμα στο Ισραήλ αποτυπώθηκε με ανάγλυφο τρόπο στα πρωτοσέλιδα του εγχώριου Τύπου, με χαρακτηριστικότερο αυτό της εφημερίδας Yediot Aharonot που έκανε λόγο για μια ξεκάθαρα «κακή συμφωνία». Η δυσαρέσκεια αυτή δεν περιορίζεται σε κομματικές γραμμές, αλλά διαπερνά οριζόντια ολόκληρο το πολιτικό φάσμα της χώρας.

Η κυβέρνηση του Μπέντζαμιν Νετανιάχου, η οποία είχε θέσει ως πρωταρχικό στόχο του πολέμου την πλήρη εξάλειψη των «υπαρξιακών απειλών» από την πλευρά της Τεχεράνης, καλείται τώρα να συμβιβαστεί με ένα πλαίσιο 60ήμερης εκεχειρίας το οποίο δεν συνδιαμόρφωσε. Τόσο η κεντρώα αντιπολίτευση υπό τον Γιαΐρ Λαπίντ όσο και σκληροπυρηνικοί επικριτές όπως ο Αβίγκντορ Λίμπερμαν κάνουν λόγο για μια πρωτοφανή αποτυχία της ισραηλινής εξωτερικής πολιτικής, τονίζοντας ότι η συμφωνία αφήνει ανέπαφο τον πυρήνα της ιρανικής ισχύος.

Τα τρία μεγάλα «τυφλά σημεία» που προβληματίζουν την Ιερουσαλήμ

Η ισραηλινή πλευρά εστιάζει την κριτική της σε τρία βασικά κενά της συμφωνίας, τα οποία θεωρεί ότι λειτουργούν ως ωρολογιακή βόμβα για την ασφάλειά της:

1. Το Πυρηνικό Πρόγραμμα: Οι μέχρι τώρα πληροφορίες δεν αναφέρουν κανέναν δεσμευτικό μηχανισμό για την καταστροφή ή την απομάκρυνση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, μεταθέτοντας το ζήτημα για μελλοντικές συζητήσεις.

2. Το Βαλλιστικό Οπλοστάσιο: Οι πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς της Τεχεράνης, που αποτελούν το βασικό μέσο πίεσης και απειλής κατά του Ισραήλ, φαίνεται να μένουν εντελώς εκτός των όρων του μνημονίου.

3. Το Δίκτυο των Πληρεξουσίων (Proxies): Δεν προβλέπεται καμία ρήτρα που να υποχρεώνει το Ιράν να σταματήσει τη χρηματοδότηση και τον εξοπλισμό οργανώσεων όπως η Χαμάς και οι Χούθι, και κυρίως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

Ο Λίβανος ως το κρυφό αγκάθι και η αμηχανία Νετανιάχου

Για το Ισραήλ, το μέτωπο του Λιβάνου αποτελεί κόκκινη γραμμή. Η προοπτική να χρησιμοποιήσει το Ιράν τη συμφωνία προκειμένου να επιβάλει το πάγωμα των ισραηλινών επιχειρήσεων στα βόρεια σύνορά του προκαλεί ανησυχία. Η πρόσφατη αυστηρή σύσταση του Ντόναλντ Τραμπ για αυτοσυγκράτηση, μετά το ισραηλινό πλήγμα σε κέντρο διοίκησης της Χεζμπολάχ στη Βηρυτό, έδειξε καθαρά ότι η Ουάσιγκτον δεν επιθυμεί νέα ανάφλεξη που θα χαλούσε το διπλωματικό της αφήγημα.

Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό πλαίσιο, ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου βρίσκεται εγκλωβισμένος ανάμεσα στην ανάγκη να διατηρήσει τις ισορροπίες με τον Λευκό Οίκο και στην εσωτερική πολιτική πίεση. Η δημόσια τοποθέτησή του, στην οποία επανέλαβε μεν ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικά αλλά απέφυγε να αναφερθεί στη Χεζμπολάχ και τους πυραύλους, φανερώνει τα εξαιρετικά περιορισμένα περιθώρια ελιγμών που του έχουν απομείνει.

Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη πανηγυρίζει εσωτερικά, παρουσιάζοντας την εξέλιξη ως απόδειξη της δικής της αντοχής που ανάγκασε τις ΗΠΑ σε υποχώρηση, κερδίζοντας πολύτιμο χρόνο και οικονομική ανάσα. Για τον Τραμπ, η συμφωνία αυτή μπορεί να είναι το τέλος μιας μεγάλης κρίσης· για το Ισραήλ, όμως, αποτελεί την αφετηρία μιας πολύ πιο επικίνδυνης επόμενης ημέρας.