Η ανακοίνωση της προκαταρκτικής συμφωνίας, η οποία αναμένεται να υπογραφεί επίσημα αυτή την Παρασκευή στη Γενεύη, φέρνει μια βαθιά ανάσα ανακούφισης στη διεθνή κοινότητα. Η συμφωνία ανοίγει ένα κρίσιμο παράθυρο εκεχειρίας και εντατικών διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών, αποτρέποντας –τουλάχιστον προσωρινά– τον εφιάλτη μιας παρατεταμένης σύγκρουσης φθοράς, η οποία απειλούσε ευθέως την παγκόσμια σταθερότητα και την παγκόσμια οικονομία με μια άνευ προηγουμένου ενεργειακή κρίση.

Τέσσερις μήνες μετά την έναρξη της μεγάλης αμερικανοϊσραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης κατά του Ιράν, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, τα δεδομένα στο πεδίο αναγκάζουν όλους τους εμπλεκόμενους σε έναν πρώτο, δύσκολο απολογισμό. Ο πόλεμος αυτός, που στοίχισε τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους και κλόνισε συθέμελα την ασφάλεια στη Μέση Ανατολή, κλείνει τον πρώτο του κύκλο αφήνοντας πίσω του περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις.

Η στρατηγική εξόδου του Ντόναλντ Τραμπ και η ανθεκτικότητα της Τεχεράνης

Για τον Αμερικανό Πρόεδρο, η αναζήτηση μιας διεξόδου είχε καταστεί επιτακτική ανάγκη. Οι αρχικοί, μαξιμαλιστικοί στόχοι για πλήρη υποταγή ή ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος δεν υλοποιήθηκαν τις πρώτες εβδομάδες. Αντίθετα, οι ΗΠΑ βρέθηκαν εγκλωβισμένες σε ένα δυσθεώρητο οικονομικό κόστος, με τα πυραυλικά τους αποθέματα να εξαντλούνται και την εγχώρια αμερικανική οικονομία να πλήττεται από τον πληθωρισμό. Στο γνώριμο προσωπικό του στυλ, ο Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί τώρα να παρουσιάσει την ανακωχή ως προσωπικό θρίαμβο και «νίκη» των ΗΠΑ, διασώζοντας την πολιτική του αξιοπιστία.

Στην αντίπερα όχθη, η Τεχεράνη απέδειξε για ακόμα μια φορά την ανθεκτικότητά της. Το καθεστώς, έχοντας αντέξει το κύριο κύμα των βομβαρδισμών, προσέρχεται στο τραπέζι των συζητήσεων έχοντας στα χέρια του ένα πανίσχυρο διαπραγματευτικό χαρτί, το οποίο δεν είχε χρησιμοποιήσει ποτέ πριν από τις 28 Φεβρουαρίου: το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Ενεργοποιώντας αυτό το οικονομικό «όπλο», το Ιράν κατάφερε να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με την Ουάσιγκτον ως ισότιμος συνομιλητής. Στόχος της ιρανικής διπλωματίας (όπου στελέχη όπως ο Αμπάς Αραγτσί και ο Μασούντ Πεζεσκιάν κερδίζουν πόντους στο εσωτερικό) είναι να ανταλλάξει την ομαλή ροή της ενέργειας στα Στενά με βαριά ανταλλάγματα: πλήρη άρση των κυρώσεων, ξεπάγωμα δισεκατομμυρίων δολαρίων και ξένη χρηματοδότηση για την ανοικοδόμηση των κατεστραμμένων υποδομών του.

Το πυρηνικό ζήτημα και η περιφερειακή «ομπρέλα» στους proxies

Το μεγάλο διακύβευμα των επόμενων 60 ημερών παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, το οποίο ουσιαστικά μετατίθεται για το μέλλον. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι ο Λευκός Οίκος εμφανίζεται πλέον διατεθειμένος να συζητήσει ακόμη και τη δυνατότητα χαμηλού επιπέδου εμπλουτισμού ουρανίου εντός του Ιράν, υπαναχωρώντας από την αρχική απαίτηση για πλήρη απομάκρυνση των πυρηνικών υλικών εκτός της χώρας. Η δέσμευση του Ιράν για μη απόκτηση πυρηνικού όπλου –που προβάλλεται ως επιτυχία– δεν είναι νέα, καθώς βασίζεται σε παλαιότερες θρησκευτικές εντολές («φετφά») του Αγιατολάχ Χαμενεΐ, ο οποίος εξουδετερώθηκε από τις αμερικανικές δυνάμεις τις πρώτες ημέρες των συγκρούσεων.

Παράλληλα, το Ιράν φαίνεται να επιτυγχάνει τη διεύρυνση της ομπρέλας ασφαλείας προς τους πληρεξουσίους του (proxies), καθώς η εκεχειρία περιλαμβάνει ρητά και το μέτωπο του Λιβάνου, προσφέροντας πολύτιμη ανάσα στη Χεζμπολάχ. Επιπλέον, το ιρανικό βαλλιστικό πρόγραμμα, παρά τα πλήγματα που δέχθηκε, παραμένει ενεργό και επιχειρησιακό, αποτελώντας διαρκή απειλή.

Η «μανούβρα» του Ισραήλ και οι ανοιχτοί λογαριασμοί του Νετανιάχου

Για το Ισραήλ και προσωπικά για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, το αποτέλεσμα αυτού του τετράμηνου πολέμου κρίνεται ως βαθιά προβληματικό. Αν και το Τελ Αβίβ πέτυχε για πρώτη φορά να παρασύρει την Ουάσιγκτον σε μια ολοκληρωμένη πολεμική επιχείρηση κατά του Ιράν, η ιρανική απειλή δεν εξαλείφθηκε. Με τον τρόπο που κλείνει αυτή η στρατιωτική περιπέτεια, οι ανοιχτοί λογαριασμοί με τη Χεζμπολάχ παραμένουν ενεργοί, ενώ η περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας δέχεται ισχυρό πλήγμα.

Η προσπάθεια διεύρυνσης των «Συμφωνιών του Αβραάμ» μπαίνει σε εντελώς νέα βάση. Χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ, βλέποντας τους κλυδωνισμούς στις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας και την ανθεκτικότητα του Ιράν, αναθεωρούν τη στάση τους. Η προσέγγισή τους με το Ισραήλ παγώνει, καθώς ξεκαθαρίζουν ότι καμία μόνιμη συμμαχία δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς την οριστική επίλυση του Παλαιστινιακού ζητήματος.

Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη διατήρησε άθικτες τις στρατηγικές της συμμαχίες με τη Ρωσία, την Κίνα, το Πακιστάν και την Ινδία, αναγκάζοντας παράλληλα τις μοναρχίες του Κόλπου να αντιληφθούν ότι η ασφάλειά τους εξαρτάται πλέον από τις ισορροπίες με το Ιράν.

Στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου βρίσκεται αντιμέτωπος με έντονη αμφισβήτηση. Η δυσαρέσκεια για την έκβαση του πολέμου, σε συνδυασμό με τις προσωπικές ανοιχτές δικαστικές του υποθέσεις, δυσκολεύουν τη μάχη του για την επανεκλογή. Οι ψίθυροι για ρωγμές και σκιές στις σχέσεις του με τον Ντόναλντ Τραμπ εντείνουν την πολιτική του πίεση, καθώς το Ισραήλ αισθάνεται πιο απομονωμένο και εξαντλημένο από ποτέ.

Οι επόμενες εβδομάδες στη Γενεύη θα δείξουν αν αυτή η εκεχειρία είναι η απαρχή μιας πραγματικής διπλωματικής διεξόδου ή αν αποτελεί τη «μήτρα» μιας επόμενης, ακόμη πιο καταστροφικής σύγκρουσης, σε περίπτωση που οι δύο πλευρές επιχειρήσουν να κερδίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων όσα δεν κατάφεραν να κερδίσουν στα πεδία των μαχών.