Μέση Ανατολή: Η ιστορική ευκαιρία για τον επίσημο τερματισμό του πολέμου Ισραήλ - Λιβάνου

 Τελετές παράδοσης, παρελάσεις νίκης, υπογραφές σε ιστορικές συνθήκες. Αυτές είναι οι διαδικασίες που «σφραγίζουν» παραδοσιακά το τέλος μεγάλων πολεμικών συγκρούσεων που έχουν στιγματίσει τον πλανήτη. Δεν τελειώνουν, όμως, όλοι οι πόλεμοι έτσι. Μερικές φορές απλώς διαιωνίζονται στο περιθώριο, μέχρι να περάσουν στο συλλογικό υποσυνείδητο και να ξεχαστεί ότι εξακολουθούν, επισήμως, να υφίστανται.

Ενώ ημερομηνίες όπως η 8η Μαΐου (Ημέρα της Νίκης στην Ευρώπη) ή η 11η Νοεμβρίου (Ημέρα της Ανακωχής του Α' Παγκοσμίου Πολέμου) συμβολίζουν την οριστική σιγή των όπλων, η περίπτωση του Ισραήλ και του Λιβάνου ακολουθούσε πάντα ένα εντελώς διαφορετικό, ανησυχητικό μοτίβο. Επί σχεδόν οκτώ δεκαετίες, οι δύο χώρες παρέμεναν νομικά σε εμπόλεμη κατάσταση, από τη γέννηση του ισραηλινού κράτους τον Μάιο του 1948.

Η Συμφωνία Ανακωχής του 1949 τερμάτισε τις ενεργές μάχες της εποχής, αλλά άφησε άλυτο το εδαφικό ζήτημα. Παρά την ενδιάμεση, αποτυχημένη απόπειρα ειρήνης με τη Συμφωνία της 17ης Μαΐου 1983, η οποία κατέρρευσε υπό την πίεση της Συρίας και την ανάδυση της Χεζμπολάχ, η επίσημη κατάσταση πολέμου παρέμεινε ενεργή. Όλες οι δραματικές εξελίξεις που ακολούθησαν —από τον πόλεμο του 2006 έως τη σφοδρή σύγκρουση που πυροδοτήθηκε μετά την 7η Οκτωβρίου 2023— εξελίχθηκαν υπό αυτό το ιδιότυπο καθεστώς.

Η ρήτρα-σταθμός στο τριμερές πλαίσιο

Η υπογραφή της πρόσφατης τριμερούς συμφωνίας ανάμεσα στο Ισραήλ, τον Λίβανο και τις Ηνωμένες Πολιτείες φέρνει στο προσκήνιο μια νομική και διπλωματική ανατροπή. Στην πρώτη κιόλας παράγραφο του κειμένου, οι δύο κυβερνήσεις δηλώνουν ρητά την πρόθεσή τους «να τερματίσουν οριστικά τη σύγκρουση... και να ολοκληρώσουν επισήμως κάθε κατάσταση πολέμου μεταξύ τους».

Για πρώτη φορά μετά το 1949, ο ίδιος ο πόλεμος αντιμετωπίζεται ως το πρόβλημα προς επίλυση και όχι απλώς ως ένας ακόμη γύρος εκεχειρίας. Η επιτυχία του εγχειρήματος βέβαια εξαρτάται από τεράστιες προκλήσεις, όπως η αποστρατιωτικοποίηση της Χεζμπολάχ και η αποτελεσματική ανάπτυξη του λιβανικού στρατού στον νότο, με τον σκεπτικισμό να παραμένει έντονος.

Το απόρρητο παράρτημα ασφαλείας και η «Κίτρινη Ζώνη»

Οι ισραηλινές ανησυχίες αλλά και τα διπλωματικά κέρδη αποτυπώνονται ανάγλυφα στις διατάξεις του απόρρητου παραρτήματος ασφαλείας που ήρθαν στο φως. Σύμφωνα με το άρθρο 4, δεν προβλέπεται αυτόματη αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων βάσει προκαθορισμένου χρονοδιαγράμματος, καθώς κάθε βήμα θα αξιολογείται με βάση τις συνθήκες στο πεδίο.

Παράλληλα, το παράρτημα κατοχυρώνει την επιχειρησιακή ελευθερία του ισραηλινού στρατού εντός της λεγόμενης «Κίτρινης Γραμμής» (Yellow Line) για την αντιμετώπιση άμεσων απειλών. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, η παραμονή των δυνάμεων στην κίτρινη ζώνη ασφαλείας αποτελεί τεράστιο επίτευγμα που εγγυάται την προστασία της χώρας.

Την ίδια στιγμή, το Τελ Αβίβ παρακολουθεί στενά τις γεωπολιτικές κινήσεις του Ιράν. Υπάρχει έκδηλος φόβος ότι η Τεχεράνη θα επιχειρήσει να εργαλειοποιήσει τις επαφές της με την Ουάσινγκτον, πιέζοντας για μια πλήρη ισραηλινή αποχώρηση ως προϋπόθεση για μια ευρύτερη αμερικανοϊρανική συμφωνία. Παρά το γεγονός ότι η εύθραυστη αυτή προσπάθεια κινδυνεύει ανά πάσα στιγμή να ανατραπεί, η κοινή δήλωση για τον τερματισμό της εμπόλεμης κατάστασης συνιστά μια ιστορική στροφή στη διπλωματική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής.